Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for the ‘disclaimer’ Category

આવો,મારાંગીતો,વ્યક્ત કરીએ,આપણી અપભ્રંશ લાગણીઓ,
આપણી અદેખાઈ નોકરીમાં ઠરીઠામ અને ભાવિ પ્રત્યે બેપરવાહ વ્યક્તિની.
તમે નિરુદ્દેશ છો,મારાં ગીતો.
મને ભય છે તમારો અંત અણગમતો આવશે.
તમે અડ્ડાબાજી ગલીઓમાં અહીં તહીં,
તમે રસળો મોડે સુધી નાકે અને બસ્સ્ટેન્ડે,
તમે નહિવત કરો કામકાજ.

તમે નથી બોલતાં આપણું અંતસ્થ ઉમદા સુધ્ધાં,
તમારો અંત આવશે અણગમતો.

અને હું ?
અર્ધ પાગલ
તમારી સાથે એટલી બધી વાતો કરી
લગભગ તમને ચોફેર નિહાળું,
ઉધ્ધત ઘમંડી પશુઓ,બેશરમ,વસ્ત્રહીન !

પણ તમે,ટોળાની નવ્યતા
તોફાન માટે હજું પરિપક્વ નથી,
હું ચીનથી ડ્રેગન દોરેલો લીલો
ડગલો તમને લાવી આપીશ,
સાંતા મરીઆ નોવેલાથી બાળ ઇશુના પૂતળા પરથી
કિરમજી રેશમી પાટલુન લાવી આપીશ,
કદાચને લોકો તમને અરસિક કહે,
વા આ પરંપરામાં કબીલો નથી.
(૧૯૧૨) (અનુ.૫-૨૪-૨૦૧૩)
Further Instructions
by Ezra Pound
Come, my songs, let us express our baser passions.
Let us express our envy for the man with a steady job and no worry about the future.
You are very idle, my songs,
I fear you will come to a bad end.
You stand about the streets,
You loiter at the corners and bus-stops,
You do next to nothing at all.

You do not even express our inner nobilities,
You will come to a very bad end.

And I?
I have gone half-cracked.
I have talked to you so much that
I almost see you about me,
Insolent little beasts! Shameless! Devoid of clothing!

But you, newest song of the lot,
You are not old enough to have done much mischief.
I will get you a green coat out of China
With dragons worked upon it.
I will get you the scarlet silk trousers
From the statue of the infant Christ at Santa Maria Novella;
Lest they say we are lacking in taste,
Or that there is no caste in this family.

૧૯૧૨માં એઝરા પાઉન્ડે ત્યારે લખાતાં ગીતોને ઉદ્દેશી ઉપરનું કાવ્ય લખ્યું હતું.કાવ્ય સંરચના,અભિવ્યક્તિમાં પરિવર્તન લાવવાનો-પેલો મેક ઈટ ન્યુ(make it new) કહી ઉદ્દેશેલો એકવિધતા(એકરૂપીતા)ટાળવાનો આદેશ,આ કાવ્યમાં સંભળાય છે,ખાસ કરી’તમે નહિવત કરો કામકાજ’ અથવા ‘ તમે નિઃઉદેશ છો,મારાં ગીતો’ અને ‘ તમે નથી બોલતાં આપણું અંતસ્થ ઉમદા…’ વગેરે પંક્તિમાં.કેટલાં કંટાળ્યા હશે એક સરખા સૂરથી પાઉન્ડ ( હજું કોઇ ગુજરાતી વિવેચક નથી કંટાળ્યો કે નથી કોઇ સર્જક,આપણી કવિતા આપણી ઇકોનમિથી દાઝેલી છે.)’તમારો અંત આવશે અણગમતો.’પંક્તિમાં વિવેચક મૂંઝવણ,મથામણ,કંટાળો (પાછળથી સાર્ત્રએ કહેલો નૉસિઆ)અભિવ્યક્તિની મર્યાદાની તાણ,આ ભાષામાં વંચાય છે,સંભળાય છે.કોઇપણ સર્જકને કાન સરવા (all ears) કરવા ટહેલ છે !

વિશ્વમાં ભાષા પરિવર્તનો હમેશા મતભેદથી આવ્યાં છે,રૂઢ થયેલી જડતા સામે વિરોધ નોંધવવામાંથી આવે છે.અન્ય રીતે કહીએ તો એકવિધતાના કંટાળાથી આવે છે.તે ઉપરાંત અનુવાદથી પણ આવે છે.બોહળું વાંચન નવ્યતા ઊમેરે છે.ખાસ કરી વાક્ય રચનાઓનું,શબ્દ સંદર્ભો,શબ્દ સામિપ્ય અને ભેળસેળ(કોલાજ)નું.પોતાની પરંપરાથી થાકેલો સર્જક હમેશા નવો અવાજ હોય છે અને એ જ પોતાની સંસ્કૃતિની સર્જનાત્મકતાને આગળ લઈ જાય છે.ત્યારે ૧૯૧૪માં રિચર્ડ આર્લિંગ્ટનને પૂછાયો હતો તેવો પ્રશ્ન પૂછાય’શા માટે તમે પોતાને’ઇમેજીસ્ટ’તરીકે ઓળખાવો છો ?'( કોઇએ આવો પ્રશ્ન સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્ર મહેતાને પૂછ્યો હતો ?આપણે વિચારતા નથી સ્વીકારી લઈએ છીએ.આપણને નવ્યતાનું અચરજ નથી,પંડિતાઇનો અહોભાવ છે,અને ઉછીતું લાવી જીવીએ છીએ.આપણે સરખાવીએ છીએ,અધિકતાદર્શક નથી.સુરેશ જોશીએ નવ્યતા કે પરિવર્તનના નેજા હેઠળ ગુજરાતી વિવેચનાત્મક સાહિત્ય્ને’સારગ્રાહી/સારસંગ્રાહક ( eclectic) બનાવી દીધું.ગુજરાતી ભાષા પાસે મૂળગામી નહીં,બીનવારસ પ્રશ્નો છે.)કોઇપણ પ્રકારના ‘વાદ'(વલણ-ist,વગેરે)ના નેજા હેઠળ સર્જન કરવું એ વ્યાપકતા છે કે મર્યાદા ?કવિતાને ‘લેબલ’ શા માટે મારવાં જોઇએ ? આવાં કોલાહલ વચ્ચે અંગ્રેજી ભાષામાં કાવ્યની સીમા વિસ્તારતું ૨૦મી સદીનું ‘ઇમેજીસ્ટ’ વલણ અસ્તિત્વમાં આવ્યું,૧૯૧૩માં( સો વરસ પહેલાં !) અમેરિકન કવિ એઝરા પાઉન્ડે,-માત્ર ૨૮ વરસના, પણ લંડનમાં નવ્યતા ઉપજાવનાર કવિ-વિવેચક તરીકે જાણીતા,-ટી ઈ હ્યુમના ‘સંકલિત કાવ્ય’ સંગ્રહને અંતે પૂરવણી રૂપે પાંચ નાના .ઇમેજીસ્ટ. કાવ્ય મૂક્યાં, જે સરળ,નિખાલસ ભાષામાં નક્કર હકિકતની અભિવ્યક્તિની અસર દાખવે છે.રીચર્ડ અલ્ડિંગ્ટન અને હિલ્ડા ડુલીટલ સાથે પાઉન્ડે ઓળખ વિસ્તારી અને એ દ્વારા કેળવીને ઇમેજીસ્ટ વલણ શરું કર્યું. પાઉન્ડ અને તેમના અમેરિકન,બ્રીટીશ આધૂનિકોને ફ્રેન્ચ પ્રતિકવાદીઓ અને પ્રભાવવાદી કવિ તથા વિવિધ ક્લાસિકલ સાહિત્ય-ચાઇનીસ,જાપનીસ અને ગ્રીક અન્યમાં વધારાનાં) એ એમને વણઓળખી અને સ્પ્ષ્ટ શક્યતાઓ અંગ્રેજી સાહિત્યમાં ઉકેલવા તક આપી.

૧૯૧૪માં એઝરા પાઉન્ડે ‘ડ ઇમેજીસ્ટ'(des imagist)નું સંપાદન કર્યુ જેમાં એમના કાવ્ય ઉપરાંત એ બધાં કવિઓના કાવ્ય સામેલ હતાં જે અનુપાતી યુવાન ઇંગ્લીશ,અમેરિકન, સજકો હતાં-એલ્ડીંગ્ટન,હિલ્ડા,એફ.એસ.ફ્લિન્ટ,વિલિયમ કાર્લોસ વિલિયમ ઉપરાંત જેમ્સ જોઇસ અને ફોર્ડ મેડોક્ષ હ્યુફરના કાવ્ય પણ.સ્થાપિત ( કે સિધ્ધ !?)સર્જકો ( વિશ્વમાં આ ‘જીર્ણ’ પ્રજા દરેક ભાષામાં ઉછરતાં સર્જકોને નડતર રૂપ રહે છે,જેમ અડચણ નવરાત્રિમાં.) અને કેટલાંક વિવેચકોનો તુચ્છકાર અને ઉતારી પાડતાં લખાણો દેખાવા છતાં મહત્વની અને બૃહદ શક્યતાઓ ચ કલ્પકતા સભર કવિતા અંગ્રેજીભાષામાં નીપજી.વલણ પ્રત્યેની અસહ્યતાના પ્રતિસાદમાં પાઉન્ડે કહ્યું’કોઇ લય ત્યજે (discard rhyme),નહીં કે એ સુંદર,ગુંદર,ચંદર,ઉંદર વગેરેનું પ્રાસ્સનુપ્રાસ રચવા કુશળ નથી પણ એવી સંવેદનાઓ વા ઉર્જાઓ છે જે વધારે પડતી ઓળખાયેલી ( કે પ્રચલિત ) પધ્ધતિઓ કે ભાતથી સિધ્ધ કે હસ્તગત નથી થતી તેથી એમાં એમનું પ્રતિનિધિત્વ શક્ય નથી'(Affirmation: As for imagisme’-The New Age jan-28-1915)દાયકાને અંતે ઇમેજીઝમ અને તેનું વૈપુલ્ય વા ફણગા અછાંદસ સહિત,બૃહદપણે પાઠક અને નવાં ચ જીર્ણ કવિઓએ પ્રયોગ-ઉપયોગ દ્વારા સ્વિકારી લીધું.

જેવું આ વલણે જોર પકડ્યું કે પાઉન્ડ એનાથી દૂર હટી જઈ Vorticismની જરા વધારે ખાનગી ખૂલાસા કે અર્થઘટન અને ઇમેજીઝમની વિસ્તૃત સૂક્ષ્મવિચારણા રજૂ કરી.સમયાંતરે એમણે વિશાળ પણ ઓછું ધ્યાન મેળવેલું વલણ ‘એમિજીઝમ’,એમી લોવેલને અનુસરેલ,જે અમેરિકન કાવ્ય અને કળાના પ્રોત્સાહક હતાં અને some imagist poets(1915-6-7)એમ ત્રણ સંપાદનો આપ્યાં હતાં એનો અસ્વિકાર કર્યો હતો.

વીસમી સદીના બળકટ કવિઓ-પાઉન્ડ,ડી. એચ. લોરેન્સ,વોલેસ સ્ટિવન્સ,વિલિયમ્સ,એચ.ડી.,અને અન્ય સાહિત્યિક વંશજો ઇમેજીઝમના અતિ ઋણી છે, એ જ્યારે સ્વરૂપાંતર અનુભવે,ખાસિયત તરીકે લાગુ પડે,તરછોડાય કે નકારાય,કાવ્યક્ષેત્રનો વિસ્તાર કરે છે કાવ્યક્રીડન માટે.

ઇમેજીસ્ટ વલણ એક એવું પરિવર્તન હતું જેણે સંભવનાના દ્વાર ઉઘાડી આપ્યાં.કાવ્યને અને કાવ્ય પંક્તિઓને, ઉપરાંત ભાષા ઘડતરને ધરમૂળથી બદલી નાખ્યાં.છંદમાંથી મુક્ત થયેલી ભાષા વધારે ઘનિભૂત અને સ્વતંત્ર થઈ.નવ્ય આકારની દિશા તરફ વળતાં અભિવ્યક્તિની પધ્ધતિ બદલાઈ અને ભવિષ્યમા આવનારાં પરિવર્તન માટે આ ચોકઠાની તૂટેલી/તોડાયેલી ભાષા,વાક્ય રચના વધારે સુસંગત નીવડી.લયાન્વિત ભાષા કરતાં ગદ્યાળુ ભાષાએ સંક્ષિપ્તતા,સામિપ્ય,મિશ્રણ અને પરિણામે આવેલી વિવિધ વિભાવના દ્વારા બૃહદ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું જેમાં વૈયક્તિક્તાને આગવું સ્થાન આપી કાવ્યનું દેહાંતર કર્યું,૧૯૧૩ થી ૧૯૨૨ ન ગાળામાં.
જુલાઈ,૧૦-૨૦૧૩,અમેરિકા.
( આ વિવેચનાત્મક નહી માહિતીપ્રદ અભિગમ છે.અંતિમ ફકરો મારો વૈયક્તિક અભિપ્રાય છે.)

Advertisements

Read Full Post »

૧)   જીવન, અમારે માટે

રોજ સવારે
જાગી
હું મારો નાનો ભાઇ હલાવું
આગળ-પાછળ,એના નબળાં ફેફસાં.

પડોશમાં,ચૂલ કાયમ માટે સૂઇ ગયો
હું જાણું છું.

મા જ્યારે પણ મોડી પડે
હું કાન સરવા કરું
મંદતર લહેર પ્રતિ.
સમય અનુભવવા
શ્વાસ રોકી રાખું.

હું જાણું છું અમારી કામવાળીએ
જિંદગી ટૂંકાવી દીધી.

મેં જાણ્યા છે જીવવાના અનેક રસ્તા
પણ અમારે માટે એક જ પસંદગીઃ
વેંઢાર્યા કરો.
૪૧૫૨૦૧૩
૨)
સ્ત્રી-જોનાહ*

હું શું કરું?
મેં વ્હેલના પેટમાં એક બાળ્કને જન્મ આપ્યો
હું હજું અવતરી નથી
પણ હું ચાહવામાંડી છું

હું શું કરું?
તમે હજું મને પૂર્ણતઃ આલેખી નથી
હું હજું અચક્ષુ છું

ચિત્રમા સ્ત્રી હજું રડે છે
સમુદ્રના ઊંડાણોમાં હજુ જન્મી નથી તે સ્ત્રી
અને તેનું બાળક સંગાથે રડે છે
મારા આંસુ ટપકે મારી આંખો ખૂલે તે પહેલાં અને હું જોઉં તને

( હું હજુ જન્મી જ નથી,બરાબર?
તેથી જ તારી ગેરહાજરી વર્તાય )

આજે જે સ્ત્રીએ
શરીરથી પ્રકાશ કયારેય પરાવર્ત નથી કર્યો
ઝાડવાંની રેખાકૃતિથી આચ્છાદિત થઈ
ભીના વાળ ખંખેરે
પાન ખરેલું જંગલ એની સાથે રડે
અને ક્યાંકથી ભારે બરફ પડઘાય તારો અભાવ અભાવ

અરે હું શું કરું
હું હજું અવતરી નથી
મારી આંખો હજું કેળવાયેલી નથી.
૪૧૭૨૦૧૩

*a Minor Prophet who, for his impiety, was thrown overboard from his ship and swallowed by a large fish, remaining in its belly for three days before being cast up onto the shore unharmed.

(વધુ…)

Read Full Post »

1)

” પેલી.(હું.) “

છોકરી ખૂબ કાબેલ છે ચાહવા
દરેકને ( પોતાના સિવાય).

છોકરી ખૂબ કાબેલ છે ધિક્કારવા
કોઇને નહીં ( પણ પોતાને).

ચોક્કસ તમારે ચહાવું છે.
દરેક ઇચ્છે.

તમારું શરીર ઘર હોય, જ્યાં તમે પણ વસવાટ નકારો, તો શા માટે કોઇને
કેહેવાયું આવીને વસ?

( માત્ર હંગામી ભાડૂઆત જ્યાં ઉનાળુ પોશાક તળે તારી જાંઘો ઘસય )

અલી,તું જેનાથી દૂર ભાગું છું,એની અમને ગંધ આવે છે.
૩૨૦૨૦૧૩

મુલાકાતઃ-

કવયિત્રિને પૂછોઃ વાર્સન શાયર
આ ઇન્ટર્વ્યુ જાનુઆરી ૯-૨૦૧૩માં પ્રકાશિત કરાયો હતો.
વાર્સન કેન્યામાં જન્મેલી સોમાલી સર્જક છે,જે હાલ લંડન શહેરમાં સ્થાયી છે.૧૯૮૮માં જન્મેલી વાર્સને આંતરરાષ્ટ્રિય સ્તરે કાવ્ય વાંચન કર્યું છે,સામ્પ્રતમાં સાઉથ આફ્રિકા,ઇટલી અને જર્મનીમાં.સર્જનાત્મક લખાણની એ સ્નાતક છે.કલાકાર અને રાજનૈતિક સક્રિયતાને કારણે પોતાના લખાણમાં પ્રવાસ દરમ્યાનની વાર્તાઓ અને મનનને સ્થાન આપે છે.એ કથન પધ્ધતિથી મનોવેદના રૂઝવવા કાર્યક્રમોનું આયોજન પણ કરે છે.

પ્રશ્ન-૧ કાવ્ય સર્જન માટે તારી કઈ પધ્ધતિ છે ?
વાર્સનઃ હું દસ મિનિટ અનિયંત્રિત લખું,મારા બ્લોગ?ઢોલી (tumbler)માં દરેક કાવ્ય મઠાર્યા વગરનાં છે,પ્રથમ ખરડો.હું થોડા સમય પછી આવી ફરીથી મઠાર..મઠાર અને મઠાર્યા જ કરું મારે કહેવું છે તે આ જ છે એવું પાક્કું લાગે ત્યાં સુધી.

પ્રશ્ન-૨ એવી ત્રણ વાત કહે જે તું ઇપ્સુ કે લખવા બેસું ત્યારે તું એ પ્રત્યે વાકેફ હો.
વાર્સનઃ
અ) જે કંઇ વેદના લાવે
બ) જેના માટે તમારે રૂઝાવાનુ છે
ક) જે તમે માફ કરશો, કાવ્ય પ્રગટાવશે,સૌદર્ય નીપજાવશે.

પ્રશ્ન-૩ તું જે સંસ્કૃતિમાંથી આવી તે કાવ્ય સમૃધ્ધ છે, તારા સર્જનને એણે કૈ રીતે અસર કરી છે ?
વાર્સનઃ– હું સોમાલીમાં વિચારું,સોમાલીમાં અવળચંડાઇ કરું,જ્યારે હું ભય પામું હું સોમાલી પાસે જાઉં અને એ ભાષા વિપુલ છે,ખૂબ ઘાટ ઘડનારી છે.એ દ્રઢનિશ્ચયી ભાષા છેઃ વિકૃત જટિલ વસ્તુ સોમાલીમાં પૂર્ણ પણે નિયમિત લગે. ક્યારેક હું અનુવાદમાં રમત કરી લઉં અને એવાં વાક્યો વિશે વિચારું જે વારંવાર સોમાલીમાં બોલાય અને અંગ્રેજીમાં કેવાં લાગશે તે સાંભળું,” ઇન્ડહાહાયગા અયન કા જેક્લાહે” “હું મારી આંખોથી વધારે તને ચાહું છું.”

પ્રશ્ન-૪ કયો સોમાલી કવિ તું સૂચવિશ?
વાર્સનઃ– ઓમાર ધૂઊલી ( omaar dhuule)સોમાલી ગાયક, જેનું સંગીત અતિકર્ણ પ્રિય કવિતા છે.એનું જીવન પણ ખૂબ ઉત્કટ હતું. હું એના વિશે કાવ્યશ્રુંખલા,એના સંગીત,જે સ્ત્રીને એ ચાહતો હતો તે બધાં સંબંધી કૃતિઓ પર કામ કરું છું અને કેટલાંક ગીતોનો અનુવાદ પણ.

પ્રશ્ન-૫ તને ક્યારેય તારી ક્રુતિ શંકાસ્પદ લાગી છે? કેવી રીતે એમાંથી પસાર થઉં છું?
વાર્સનઃ– એકવાર બહેનપણી એ ઠેકડીઊ ઉડાવતાં કહ્યું( એક સુડોળ અને બુધ્ધિશાળી માણાસ એ ગાળામાં એને મળ્યો તેના વિશે )” અરે પણ એ લેખક છે એને કોણ પરણ્વા તૈયાર હશે?’ અને મને યાદ છે પાછળ માથું નાખી હુ હસી પડી હતી.પણ પછી ઘેરે,જ્યારે શાંતી હતી,જ્યારે મને કોઇ જોઇ ન શકે,મને અચરજ થયું કે હું પ્રેમેમાં નિષ્ફળ નીવડી હોત,જો દાંતની ડૉક્ટર હોત લેખકને બદલે.પછી હું ફરી હસી,પણ આ વખતે કશા રમુજ પ્રત્યે.

પ્રશ્ન-૬ નોંધ એવી ત્રણ હકિકત જેણે તને વધું કુશળ કવયિત્રિ બનાવી હોત?
વાર્સનઃ
અ) હરીફ ન હોવું
બ) સરખામણીયુક્ત ન હોવું
ક) પ્રામાણિક હોવું(સત્ય કદાચ થોડું શરમજનક,લગરિક વેદનાદાયક હોય તો પણ)

પ્રશ્ન-૭ કઈ કવિતા/પુસ્તક(ઓ)એ તને બદલી કાઢી?
વાર્સનઃ-મરામાં એક અદભૂત શક્તિ છે-અકસ્માતે પુસ્તક શોધી કાઢવાની અવિશ્વનીય આવડત. મેં ખરીદ્યાં હતાં સેન્ડ્રા સિસનેરોઝ (sendra cisnerose)નું ” મેંગો સ્ટ્રિટ પરનું ઘર” અને એડ્વિડ્જ ડાન્ટિકેટ( edwidge dantecat)નું,” ક્રિક ક્રેક” ઉપરાંત જુનોટ ડિયાઝ( junot diaz)નું “ડ્રાઉન” વા મિરાન્ડા જુલાઇ(miranda july)નું “નો વન બિલોન્ગ્સ હિયર મોર ધેન યુ ” લેખક વિશેના પૂર્વજ્ઞાન કે સૂચન વગર અને આ પુસ્તકો નિઃશંક મારામાં પરિવર્તન લાવ્યાં છે.

પ્રશ્ન-૮ તરા સંગ્રહનું મથાળું ” ટીચીંગ માય મધર હાઉ ટુ ગીવ બર્થ?”કઈ પ્રેરણાથી?
વાર્સનઃ– એ સોમાલી કહેવતના અનુવાદમાંથી છે.મારા કુટુંબમાં હુ મોટી,મારી મા શબ્દ્શઃ શીખી મા કેવી રઈતે બનવું,કેવી રીતે ત્યાગ આપવો,કેવી રીતે કેળવાવું,કેવી રીતે એકલાં પડવું,મારા દ્વારા.૧૯મા વરસે મેં લખવાનું શરૂ કર્યું.એ પણ મારા જનમ સમયે ૧૯ વરસની હતી.જ્યારે પુસ્તક લખાઇ રહ્યું, મારી મા નાનકી સેલ્માને જન્મ આપતી હતી.પુસ્તક અને બાળક એકજ સમે અવતર્યાં.
વાર્સન મળશે @ http://www.warsanshire.blogpost.co.uk
http://warsanshire.tumbler.com
3212013

2)

પાંખ

અમે શોધી તને, પ્રિય પાંખ,
અધૂરા અંધકારમા
ભૂંડ પાસેથી પાછા વળતાં,
તારા સાંધાનું કાચું હાડકું
અને નહોર-ધોળી આડીઅવળી પિચ્છદાંડી
જોડાણમાંથી ઉખડેલી.

એક રાખોડી બગલું ઉડ્યું
ખૂબ અધ્ધર જ્યાં બલુન તણાય
અને હવા એક આકાર
તમને વીંટળાઇ વળવા
સખત પણ અદ્રશ્ય,ગોટીમડું
ગર્ભાશયમાં;

અહિં ખોબામાં વાળેલું,
લક્કડ કબૂતર જેવું પછડાયું
લાંબા,સપાટ જાન્યુઆરી ઘાસમાં
તું બેજોડ અને ઉત્કટ
બારીએ અરવ શ્વસતી છોકરીશું
જેના હમણા જ વેતરી કાચમાં દબાવેલાં વાળ.
૩૨૬૨૦૧૩

WING
We find you, dear Wing,
in the half-dark
on the way back from the piglets,
your knuckle of raw bone
and streak of claw-white quills
torn from the socket.A grey goose soars
up high where hot air-balloons drift
and the wind is a shape
to wrap yourself around
solid but unseen, a somersault
inside the womb;here, folded to a cup of hands,
plump as a wood pigeon
in the long, flat January grass
you are singular and intense
like a girl breathing quietly by a window,
her just-cut hair pressed against the glass.
© 2013, Karen McCarthy Woolf
3)

અનુસંધાન માધ્યમ નં -૨

આજે
વહેલી સવારે
યાદ આવી કાચક માંછલી
ભૂરી-હરિત અને બદામી ઝાંયમાં
જ્યારે મારી ઉમર કેટલી હતી તે યાદ નથી આવતું
માંછલી લઈ
એના મોઢામાં પઈ મૂકી
આ નાની વિધિ ‘ આફ્રિકન ‘ રીતે
આગલી રૂમમાં મેં પોતે કરી
કદાચ હું ઘરમાં હતી
સ્કૂલેથી બીમાર
કદાચ
હિજરાતી હતી
૩૨૬૨૦૧૩


CONNECTING MEDIUM II
early
this morning
I remembered the glass fish
in my West-Indian home, typical
in shades of blue green and brown
when I was how old I don’t recall
I took the fish
put pennies in its mouth
did this whole little ritual in ‘african’
did this on my own in the front-room
maybe I was home
sick from school
maybe
I was home-sick.
© 2013, Dorothea Smartt

Read Full Post »

પાનખર રાત્રિએ
વણજોયું પાંદડું જંગલમાં ખર્યું
અરવ પડી રહ્યું જમીન પર.

માંછલી નદી બહાર કૂદે
અને ધબાકાના ભીના પડઘા
અંધકારમાં સંભળાય.

કાળા દૂરત્વમાં
મંડાયેલા ઘોડાના ગબડદબ
લોપ પામે.

આ બધું
થાકેલો મુસાફર સાંભળશે
અને કંપન એની ચામડી પાર પડશે.

On autumn nights
an invisible leaf falls in the forests
lies silent on the ground.

In rivers
a fish will jump out of the water
and the echo of a wet knock
answer in darkness.

In the black distance
the galloping of invisible horses is sown,
fades away.

All these
the tired traveler will hear
and a shiver pass through his flesh.

આધૂનિક હિબ્રુ કવિ ડેવિડ વોગલ રશિયાની વસાહતમાં જન્મ્યા હતા.ત્યાંથી વિદ્યાર્થી તરીકે નીકળેલા કવિ પછી તો રીતસરના ભટકતા જ થઈ ગયા.જેમાંથી ‘વિએનીસ રોમાન્સ’ નવલકથા લખાઈ અને હિબ્રુ પણ ભણ્યા.એમની ડાયરીમાં જણાવ્યું છે તેમ જે જે લોકોને મળ્યા તે બધાંએ એમને અંતર્મુખી અને ઓછાબોલા,જીવવાની હકીકતોથી અજાણ તરીકે ઓળખાવ્યા’તા.પરિણામે એ સતત ઇપ્સા અને ભૂખમરાથી પીડાયા.
પછી પહેલા વિશ્વ યુધ્ધમાં અને ત્યાર બાદ, આ અંતર્મુખી સર્જક હમેશા ‘બહારના માણસ’ તરીકે જીવ્યા( પેલા કામ્યુના આઉટસાઇડર જેવું નહીં).રાજકીય પરંપરામાં વોગલને હમેશા અન્યતર તરીકે જ પકડી રખાયા હતા…વિએનામા રશિયન તરીકે,ફ્રાન્સમાં ઓસ્ટ્રિયન તરીકે.
વોગલ એટલા માટે આધૂનિક હિબ્રુ કવિ છે કે એમનો કાવ્ય પ્રદેશ યુરોપિયન હિબ્રુ છે.પરિણામે ભાષા કર્મનું કામ આગળ પડતું આધુનિક થવાનું છે,પરંપરાથી ફંટાવાનુ છે,જે વોગલમાં દેખાયું, તેથી તો યિત્ઝહાક લાઓરે કહ્યું છેઃNo other poet writing in Hebrew ninety years ago is read so avidly by readers, who need no mediating commentary.
ઇઝરાયલી સારેગામા..માં એના એકર્ડ વોગલનું ‘ ઑટમ નાઈટ’ (જેનો અનુવાદ ઉપર આપ્યો છે.)ગાય છે (યુટ્યુબ લિંક નિચે આપી છે)જે ‘બિફોર થ ડાર્ક ગેટ’સંગ્રહમાં છે,જેનું સંગીત શેમ ટોવ લેવી એ સર્જ્યુ છે.આ કવિતાનો મૂળ રંગ કાળો છે.કશું દેખાતું નથી.બધું વિલયમાં જતું રહેલું દેખાય છે ( માછલી સિવાય જે કૂદી હતી.)તો બચ્યું શું? જે બચ્યું તે કવિતા.જેનાથી કવિતા લખાઈ તે બચ્યું.ઉપરંત એક ધ્રૂજારી જે પેલા માણસમાંથી પસાર થઈ ગઈ મત્સ્ય સમ !
” રિક્ત કાળી શબપેટી…” ( આનો અનુવાદ https://himanshu52.wordpress.com/
વાંચો અહિં.)કવિતા ઑટમ નાઇટ કરતાં વિપરિત છે.પહેલા કાવ્યમાં થાકેલો માણસ બહાર છે,અહીં લુપ્ત છે પોતાના અંતની રાહ જોતો.બન્ને કાવ્યમાં ક્યાંક કશુક સમાંતર ચાલે છે.કેટલાંક બહુવચની શબ્દો-શબપેટીઓ,વૃધ્ધ લોકો,મકાનો,વગેરે, બારી એ આવતી લાંબી આંગળી.પ્રશ્ન એ થાય કે એક આંગળી બારીએ આવે છે કે કશાક વિશાળનો એ ભાગ છે?વોગલના કાવ્યમાં આવું અનેકપણું ( મલ્ટિપલ્સ) ખાસ ધ્યાન ખેંચે છે.ઘણું બધું ઉદાસીમાં ઢળે છે,પણ, ત્યાં છતાંય છે આશ્વાસન આપતું સૌંદર્ય જેના મધ્યમાં હમેશા અજ્હલ્લક્ષણા છે, અંશ સમગ્રનું પ્રતિનિધિત્વ છે કે પૂરતી છે.આ લક્ષણા ગેરહાજર પૂર્ણતાની મહત્વકાંક્ષા છે (….)
આ એક ખોવાયેલી(આ)કૃતિનો કવિ છે વા વેદનાનો વણજારો છે.

Read Full Post »

કીડી

કીડીઓ અમારા ઘર તળે
આવી વસી;
અમારું સરનામું એમનું ન હતું;
રાફડો ઘર નીચે

કીડીઓનો રાફડીયો રસ્તો
રસોડે કબાટથી ગટર વટાવી એ રીતે
એમના ઉદ્યોગ સ્થાને પાછો વળે
કારીગરોનો કાળાં ચળકતાં કપડાંમાં
આવતું -જતું એશિયન તાલમાં
ખદડુક વહેણ

એમનાં ડગલાંમાં પદાર્થનું એકતાલ
સૈન્ય ગીત ” પદાર્થ પદાર્થ ”
-પદાર્થ સિવાય નથી કશું અન્ય ત્યાં
તેઓ તાણી લાવે સ્ટ્રોબેરી કણ
ધૂળ ચોટ્યાં અને ઇતર ભાર
ભૂગર્ભ વખારમાં,
એમના રસવાના કારખાનામાં

રસોડામાં ખાળ પાસે
મારે ટૂકડમાં ખરવું પડે
તો એ હોઠનો મીઠડો ભાગ ઢસડી જાય;
કીડી-સરદાર ઉંચકી જશે
મારી નિષકર્મ આંખ
કેવી રીતે ખખડશે તાણતી ગતિ,
ત્યાં ઊંડાણોમાં

કીડી દયા નથી દાખવતી
મને નથી ગમતું
રસોડામાં કબાટ નીચે
કીડી સાથે ગબડી પડવાનું એકાકી

(વધુ…)

Read Full Post »

અંતિમ શબ્દ

એણે મૃત્યુ માટે પોતાને આકર્ષક બનાવી
કપડાં એને માટે ખર્ચાળ હતાં.
એણે પોતાને માટે બુટ્ટી અને ઉત્તેજક અત્તર ખરીદ્યાં,
છતાં ઉર્જા અને પાણી માટે કરક્સરવાળી હતી.

બહુધા એ ભૂલી ન હતી કેઃ
મરો ત્યારે કેટલાં સરસ તમે મઘમઘવાં જોઇએ
અને અંતિમ ખરાબ છાપથી
તમે આખું જીવવું બરબાદ કરી શકો છો.

આ ઉપરાંત મારે તો કહેવું છેઃ
જતાં પહેલાં એણે ભોગવી લેવું જોઇએ.
મને આપો,એવીયા નહીં, અંતિમ શબ્દ.
હું કેવળ ઇચ્છું;સ્વસ્થ થા, સ્વસ્થ થા.

(વધુ…)

Read Full Post »

તૈલચિત્ર સફાઈ કામદારની નજરે

ગાડીઓ,હાસ્ય,ઘોંઘાટઃતાળાં બધેય
સાત વાગે.સંભળય મને કેવળ મારું પોતું

અને સિસોટીથી કિચુડાતો સળીયો જેને ટેકે
હું.ક્યારેક એકાદ વાદળું મારી સાથે વાતો કરે

વા વિચારું કે બગલાંઓને શું કહેવું છે.
માણસોઃ વ્યસ્ત,ફીક્કા,અરવ,કાચ પાછળ.

કળા આંઠને ટકોરે.પેલી અંદરની છોકરી,જે હસે
જેના પર આટલી જાસૂસી કરાઈ તે,પ્રશંશા

મુક્ત,એ રીતે નીહાળે મારા ચહેરામાં?
ચકલી-બાજ ક્યારે એમના ચોકઠામાંથી છટક્યા?

અહીં હું હિમટાઢા ચિત્રો લટકાવું
જેની કોઇ નોંધ નથી લેતું,હું વૈતરું કરું અને પોછું

એક વધું વખત સાક્ષાત કરાવું-મહીને દર મહીને
અસલ વાદળ ફરીફરી બનાવું.

જૂઓ.પ્રકાશ હવે મારા માળખામાં ભાંખોડિયા ભરે.

(વધુ…)

Read Full Post »

Older Posts »